Talking with Gemini on Economic Value, Preventive vs Curative Medicine, Research, and Incentive Structure

ได้มีโอกาสทำงานวิจัยตั้งแต่ในแลบระดับ molecular, clinical trial และ community-based research + พอเริ่มมีประสบการณ์ในงานมากขึ้น และ free knowledge platform ค่อนข้างเยอะ เลยมาตกผลึกกันหน่อยว่าการทำงานวิจัยในตอนนี้เดินทางมาถูกทางหรือเปล่า สร้างหนี้เพิ่มขึ้น หรือสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจมากขึ้นกันแน่ เน้นไปทางด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพก่อนก็แล้วกัน เพราะทำงานอยู่ด้านนี้มาได้สักพักแล้ว

คำว่า "มูลค่าทางเศรษฐกิจ" (Economic Value) ต่างจากคำว่า "เงิน" หรือ "กำไร" ในทางบัญชีทั่วไปครับ เพราะมันมองครอบคลุมถึง "ประโยชน์สุทธิ" ที่สังคมหรือคนได้รับจากการใช้ทรัพยากรนั้นๆ

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน ผมขอแบ่งคำอธิบายตามกลุ่มที่คุณสงสัยดังนี้ครับ:

1. มูลค่าทางเศรษฐกิจ คืออะไร? (แบบเข้าใจง่าย)

ในทางธุรกิจ "มูลค่า" อาจหมายถึงกำไร แต่ในทางเศรษฐศาสตร์ มูลค่า = ความพึงพอใจหรือประโยชน์ที่ได้รับ - ต้นทุนที่เสียไป

ตัวอย่าง: ถ้าคุณซื้อน้ำดื่ม 1 ขวด ราคา 10 บาท แต่คุณกำลังหิวน้ำมากจนรู้สึกว่าน้ำขวดนี้มีค่าต่อชีวิตคุณถึง 50 บาท (Willingness to Pay) ส่วนต่าง 40 บาทที่เกินมานั้นแหละครับคือ "มูลค่าทางเศรษฐกิจ" ที่เกิดขึ้นจริงกับตัวคุณ
สรุป: มูลค่าทางเศรษฐกิจคือการสร้าง "ส่วนเกิน" หรือ "ความมั่งคั่ง" ให้กับชีวิตผู้คน ไม่ว่าสิ่งนั้นจะมีราคาตลาดรองรับหรือไม่ก็ตาม

2. เมื่อ "คนรับภาษี" มีทักษะสูงขึ้น เขาจะสร้างมูลค่าได้อย่างไร?

ย้อนกลับไปที่กลุ่มข้าราชการหรือพนักงานรัฐที่เก่งขึ้น คนกลุ่มนี้สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจผ่าน "ตัวคูณทวี" (Multiplier Effect) ดังนี้ครับ:

สร้างระบบที่เอื้อต่อการทำเงิน (Market Shaping): แทนที่จะเป็นแค่คน "คุมกฎ" แต่ถ้าเขามีทักษะสูง เขาจะเป็น "ผู้สร้างระบบ" เช่น ออกกฎหมายล้มละลายที่ยุติธรรมทำให้คนกล้าเสี่ยงลงทุนใหม่ หรือทำระบบ Digital Government ที่ลดเวลาจดทะเบียนบริษัทจาก 7 วันเหลือ 10 นาที
มูลค่าที่เกิดขึ้น: เวลาที่นักธุรกิจประหยัดได้ 7 วันนั้น เขาสามารถไปผลิตสินค้าได้อีกมหาศาล นี่คือมูลค่าทางเศรษฐกิจที่เกิดจากข้าราชการที่เก่งขึ้นครับ
การลดความสูญเสีย (Negative Externality Reduction):
หากบุคลากรทางการแพทย์เก่งขึ้น วางแผนป้องกันโรคระบาดได้ดี ประชาชนไม่ป่วย Productivity ของคนทั้งประเทศก็ไม่ลดลง
มูลค่าที่เกิดขึ้น: คือรายได้ของประชาชนที่ "ไม่หายไป" เพราะไม่ต้องหยุดงาน นี่คือมูลค่าที่มหาศาลกว่าเงินเดือนของหมอหลายเท่านัก

3. ถ้าไม่มีการสร้างมูลค่าเพิ่ม หนี้จะกลายเป็น "ภาระ"

หากเราจ่ายเงินเดือนให้คนที่ไม่ได้สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ (เช่น ทำงานเอกสารซ้ำซ้อน ไม่เกิดประโยชน์ต่อประชาชน) เงินก้อนนั้นจะกลายเป็น "รายจ่ายทิ้ง" (Pure Consumption):

รัฐกู้เงินมาจ่ายเงินเดือน (หนี้เพิ่ม)
คนรับเงินไม่ได้ช่วยให้เศรษฐกิจโตขึ้น (GDP คงที่)
ผลลัพธ์: สัดส่วนหนี้ต่อ GDP จะพุ่งสูงขึ้น จนกลายเป็นวิกฤต

บทสรุป

การที่คนกลุ่มหนึ่งได้รับเงินภาษี ไม่ใช่ปัญหา ตราบใดที่ "สิ่งที่เขาทำ" ส่งผลให้คนอื่นในประเทศสามารถสร้างรายได้ได้ง่ายขึ้น สะดวกขึ้น หรือปลอดภัยขึ้น มูลค่าทางเศรษฐกิจที่เขาสร้างจะไหลกลับมาเป็นภาษีและ GDP ที่โตขึ้น ซึ่งสุดท้ายจะช่วย "เจือจาง" หนี้สาธารณะให้เล็กลงเองครับ

วิดีโอนี้จะช่วยให้คุณเห็นภาพรวมว่าระบบเศรษฐกิจขับเคลื่อนอย่างไร และความสัมพันธ์ระหว่างหนี้ การบริโภค และการผลิต ทำงานร่วมกันอย่างไรในภาพใหญ่ครับ: กลไกเศรษฐกิจทำงานอย่างไร โดย Ray Dalio

การเปรียบเทียบระหว่าง "การแพทย์เชิงป้องกัน" (Preventive Medicine) และ "การแพทย์เชิงรักษา" (Curative Medicine) เป็นประเด็นคลาสสิกในวิชาเศรษฐศาสตร์สาธารณสุข ซึ่งทั้งสองอย่างมี "มูลค่าทางเศรษฐกิจ" ที่แตกต่างกัน ดังนี้ครับ:

1. การแพทย์เชิงรักษา (Curative)

คือการซ่อมแซมเมื่อร่างกายพังไปแล้ว เช่น การผ่าตัด การให้ยาเคมีบำบัด หรือการฟอกไต

มูลค่าในเชิงธุรกิจ: มักจะสูงมาก เพราะมีค่าใช้จ่ายต่อครั้งแพง มีการใช้เทคโนโลยีสูง ยาแพง และบุคลากรเฉพาะทาง สร้างรายได้มหาศาลให้กับโรงพยาบาลและบริษัทยายักษ์ใหญ่
มูลค่าทางเศรษฐกิจ (ต่อประเทศ): * ข้อดี: ช่วยรักษา "แรงงาน" ให้กลับมาทำงานได้อีกครั้ง ไม่ให้เสียชีวิตก่อนวัยอันควร
- ข้อเสีย: เป็นการลงทุนที่ "ต้นทุนสูงแต่ได้ผลผลิตคืนมาแค่เท่าเดิม" (คือแค่กลับมาใช้ชีวิตได้ปกติ) และหากรักษาไม่หายขาด รัฐต้องแบกภาระค่ารักษาต่อเนื่องไปจนจบชีวิต ซึ่งเป็นหนี้สาธารณะที่งอกเงยไม่รู้จบ

2. การแพทย์เชิงป้องกัน (Preventive)

คือการลงทุนก่อนที่ร่างกายจะพัง เช่น การฉีดวัคซีน การตรวจคัดกรองมะเร็งระยะแรก การรณรงค์เรื่องอาหารและออกกำลังกาย

มูลค่าในเชิงธุรกิจ: มักจะต่ำกว่า เพราะค่าใช้จ่ายต่อครั้งถูก (เช่น วัคซีนราคาหลักร้อย เทียบกับค่าผ่าตัดหลักแสน)
มูลค่าทางเศรษฐกิจ (ต่อประเทศ): * ตัวคูณทวีสูงมาก: เงิน 1 บาทที่ลงไปกับการป้องกัน มักจะประหยัดค่ารักษาในอนาคตได้ถึง 4-10 บาท (ROI สูงมาก)
- รักษาศักยภาพการผลิต (Productivity): คนไม่ป่วย แปลว่าไม่ต้องหยุดงาน ไม่ต้องเสียเวลามาโรงพยาบาล ทำให้ฟันเฟืองเศรษฐกิจหมุนต่อได้เต็มประสิทธิภาพ
- ยืดอายุขัยที่มีคุณภาพ (Quality Adjusted Life Years - QALY): คนมีชีวิตที่แข็งแรงยาวนานขึ้น สามารถทำงานและเสียภาษีให้รัฐได้นานขึ้น แทนที่จะเป็นภาระงบประมาณในช่วงบั้นปลาย

ตารางเปรียบเทียบมูลค่าทางเศรษฐกิจ

หัวข้อเปรียบเทียบ	การแพทย์เชิงป้องกัน (Preventive)	การแพทย์เชิงรักษา (Curative)
ต้นทุนต่อหน่วย	ต่ำ (Low Cost)	สูง (High Cost)
ผลตอบแทนต่อ GDP	สูง (ช่วยให้คนทำงานได้ต่อเนื่อง)	ปานกลาง (ช่วยให้คนกลับมาทำงานได้)
ผลต่อหนี้สาธารณะ	ลดหนี้ ในระยะยาว (ลดงบประมาณรักษา)	เพิ่มหนี้ (หากรัฐเป็นผู้จ่ายค่ารักษาทั้งหมด)
มูลค่าทางเศรษฐกิจ	สูงกว่ามาก (สร้างความมั่งคั่งจากการไม่ป่วย)	ต่ำกว่า (เป็นการซ่อมแซมความสูญเสีย)

สรุป: อันไหนสร้างมูลค่าได้มากกว่า?

ในมุมมองของ "ประเทศ" และ "หนี้สาธารณะ" การแพทย์เชิงป้องกันสร้างมูลค่าได้มากกว่ามหาศาลครับ ทำไมถึงเป็นเช่นนั้น?

เพราะการป้องกันคือการ "รักษาทรัพยากรมนุษย์" ให้ทำงานได้นานที่สุดโดยใช้ต้นทุนต่ำที่สุด ในขณะที่การรักษาคือการ "เยียวยาความสูญเสีย" ซึ่งใช้ต้นทุนสูงกว่ามาก

หากรัฐบาลไทยสามารถขยับงบประมาณจาก "การรักษา" (ที่ส่วนใหญ่หมดไปกับยาและเครื่องมือแพทย์นำเข้าจากต่างประเทศ) มาเป็น "การป้องกัน" (ที่เน้นทักษะบุคลากรในประเทศและการปรับพฤติกรรม) จะช่วยลดสัดส่วนหนี้สาธารณะได้อย่างมีนัยสำคัญ เพราะเศรษฐกิจจะโตจากแรงงานที่แข็งแรง ในขณะที่รายจ่ายภาครัฐจะลดลงครับ

หากพิจารณาจากข้อมูลเชิงประจักษ์และงบประมาณรายจ่ายจริงของประเทศไทยในปัจจุบัน ต้องยอมรับว่าประเทศไทยยังคง "เน้นไปทางการแพทย์เชิงรักษา" (Curative) มากกว่าเชิงป้องกันครับ

แม้ว่าในเชิง "นโยบาย" ภาครัฐจะพยายามผลักดันเรื่องการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค (P&P) มาโดยตลอด แต่ภาพความเป็นจริงสะท้อนผ่านตัวเลขดังนี้ครับ:

1. สัดส่วนงบประมาณ: "ซ่อม" มากกว่า "สร้าง"

ข้อมูลจากกองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง) ปี 2568 ชี้ให้เห็นสัดส่วนที่ชัดเจน:

งบรักษาพยาบาล: ครองส่วนแบ่งสูงถึงประมาณ 85% ของงบประมาณทั้งหมด
งบสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค: มีสัดส่วนเพียงประมาณ 14-15% เท่านั้น

นี่คือหลักฐานที่ชัดเจนว่าเงินภาษีส่วนใหญ่ยังถูกนำไปใช้เพื่อ "ซ่อมแซม" ร่างกายที่ป่วยแล้ว มากกว่าการลงทุนเพื่อไม่ให้คนป่วยตั้งแต่ต้น

2. ปรากฏการณ์ "รพ. แบกภาระหนี้"

ปัจจุบันมีโรงพยาบาลรัฐจำนวนมากประสบภาวะวิกฤตทางการเงิน (ระดับ 7) สาเหตุสำคัญคือคนไข้ล้นโรงพยาบาลด้วยโรคที่ "ป้องกันได้" เช่น โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) อย่างเบาหวาน ความดัน และโรคไต เมื่อคนป่วยเข้ามารับการรักษามากขึ้น รัฐก็ต้องจ่ายค่าเหมาจ่ายรายหัวเพิ่มขึ้นจนงบประมาณตึงตัว

3. นโยบาย "30 บาทรักษาทุกที่"

นโยบายหลักของรัฐบาลชุดปัจจุบันยังคงเน้นไปที่ "การเข้าถึงการรักษา" (Access to Care) เป็นหลัก เช่น การใช้ AI ช่วยวินิจฉัย หรือการทำ Telemedicine แม้สิ่งนี้จะดีต่อประชาชนในแง่ความสะดวก แต่ในมุมมองเศรษฐศาสตร์ มันคือการอำนวยความสะดวกในการ "รักษา" ซึ่งยังไม่ใช่การลดจำนวนผู้ป่วยลงอย่างแท้จริง

วิเคราะห์มูลค่าทางเศรษฐกิจที่ "หายไป" ของไทย

เมื่อประเทศไทยเน้นหนักไปที่การรักษา จะเกิดผลกระทบเชิงโครงสร้างดังนี้:

ค่าใช้จ่ายที่ "จม" (Sunk Cost): เงินมหาศาลถูกจ่ายไปกับ "ค่ายา" และ "เครื่องมือแพทย์" ซึ่งส่วนใหญ่นำเข้าจากต่างประเทศ เงินภาษีจึงไหลออกนอกประเทศมากกว่าจะหมุนเวียนสร้างงานในไทย
Productivity ของคนไทยลดลง: เรากำลังเป็น "สังคมสูงวัยที่ป่วยไข้" (Sick Aging Society) หากคนวัยทำงานต้องหยุดงานไปฟอกไต หรือไปดูแลพ่อแม่ที่ป่วยติดเตียง มูลค่าทางเศรษฐกิจที่ควรจะเกิดจากการทำงานของเขาก็หายไป

สรุป

ไทยเรามีระบบการรักษาที่ "ดีระดับโลก" ในราคาที่ประชาชนจ่ายไหว (บัตรทอง) แต่เรายังสอบตกเรื่อง "การทำให้คนไม่ป่วย" หากเปรียบประเทศเป็นเรือ ตอนนี้เรากำลังเน้น "วิดน้ำออกจากเรือ" (รักษา) ได้เก่งมาก แต่เรายังไม่ได้เน้น "อุดรูรั่ว" (ป้องกัน) อย่างจริงจัง ผลที่ตามมาคือเราต้องกู้เงินมาซื้อถังวิดน้ำเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนหนี้สาธารณะพุ่งสูงขึ้นนั่นเองครับ

หากวิเคราะห์ถึงสาเหตุที่ประเทศไทยยังก้าวข้ามจาก "การรักษา" ไปสู่ "การป้องกัน" ไม่ได้เสียที และเมื่อมองไปที่ทิศทางการทำงานวิจัย เราจะเห็นภาพที่น่าสนใจและสะท้อนความจริงของระบบเศรษฐกิจไทยได้ดังนี้ครับ

1. วิเคราะห์อุปสรรค: ทำไมเราถึงยังเน้น "รักษา" มากกว่า "ป้องกัน"?

ความเห็นผลทันที (Immediate Gratification): การรักษาให้หายคือ "ปาฏิหาริย์" ที่มองเห็นได้ชัดเจน ประชาชนรู้สึกประทับใจและได้คะแนนนิยมทางการเมืองสูงกว่า แต่การป้องกันคือการทำให้ "สิ่งที่แย่ไม่เกิดขึ้น" ซึ่งคนมักไม่รู้สึกถึงประโยชน์จนกว่าจะสายเกินไป
โครงสร้างแรงจูงใจทางการเงิน (Financial Incentives): ระบบโรงพยาบาลส่วนใหญ่ (รวมถึงเอกชน) มีรายได้หลักจากการขายยาและการทำหัตถการ ยิ่งตรวจเยอะ ผ่าเยอะ รายได้ยิ่งเข้า ในขณะที่การให้คำปรึกษาเพื่อ "ป้องกัน" ใช้เวลานานแต่ได้เงินน้อยหรือไม่ได้รับค่าตอบแทนเลย
ความเหลื่อมล้ำและสภาพแวดล้อม: การป้องกันโรค (เช่น กินอาหารดี, ออกกำลังกาย, ลดเครียด) เป็นเรื่องของ "วิถีชีวิต" ซึ่งต้องใช้เงินและเวลา คนรายได้น้อยที่ต้องทำงานหนักไม่มีเวลาเลือกอาหารหรือพักผ่อนเพียงพอ การป้องกันจึงกลายเป็นเรื่อง "ฟุ่มเฟือย" สำหรับคนหลายกลุ่ม

2. แนวโน้มงานวิจัยทางการแพทย์ของไทย: เน้นฝั่งไหน?

หากดูจากทุนวิจัยและวารสารวิชาการ แนวโน้มงานวิจัยของไทยยังคง เน้นหนักไปที่ "การรักษา" (Curative/Clinical Research) เป็นหลักครับ โดยมีสัดส่วนประมาณนี้:

🧪 งานวิจัยด้านการรักษา (ประมาณ 70-80%)

การทดสอบทางคลินิก (Clinical Trials): วิจัยยาใหม่ๆ วิธีการผ่าตัดแบบใหม่ หรือการนำเทคโนโลยีจากต่างประเทศมาปรับใช้
การรักษาเฉพาะจุด (Precision Medicine): เช่น การวิจัยรหัสพันธุกรรมเพื่อรักษามะเร็งแบบพุ่งเป้า ซึ่งเป็นงานวิจัยมูลค่าสูงและดูทันสมัย
เครื่องมือแพทย์: เน้นการสร้างนวัตกรรมมา "ซ่อม" ร่างกาย เช่น รากเทียม วัสดุอุดฟัน หรือหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด

🍎 งานวิจัยด้านการป้องกันและสาธารณสุข (ประมาณ 20-30%)

ระบาดวิทยา: การศึกษาพฤติกรรมสุขภาพของคนไทย (เช่น ทำไมคนไทยเป็นเบาหวานเยอะ) ซึ่งงานวิจัยกลุ่มนี้มักได้งบประมาณน้อยกว่าและถูกมองว่า "ไม่ล้ำสมัย" เท่าการวิจัยยารักษา
วัคซีน: ไทยมีงานวิจัยด้านวัคซีนที่แข็งแกร่ง (เช่น วัคซีนโควิด หรือวัคซีนไข้เลือดออก) แม้จะเป็นการป้องกัน แต่ก็เป็นโครงการขนาดใหญ่ที่ต้องใช้ทุนมหาศาล

3. "จุดเปลี่ยน" ที่กำลังเกิดขึ้น (Emerging Trends)

แม้ปัจจุบันจะเน้นการรักษา แต่เราเริ่มเห็นสัญญาณการเปลี่ยนแปลงในงานวิจัยยุคใหม่ที่พยายามเอา "เทคโนโลยีมาช่วยป้องกัน" มากขึ้น:

Digital Health & AI: วิจัยการใช้ Smart Watch หรือ Sensor มาตรวจจับความเสี่ยงก่อนจะป่วย (เช่น ตรวจน้ำตาลในเลือดโดยไม่ใช้เข็ม) เพื่อเตือนให้ปรับพฤติกรรม
Omics & Personalized Prevention: วิจัยพันธุกรรมเพื่อบอกว่า "คุณมีความเสี่ยงโรคอะไร" เพื่อให้ป้องกันได้ถูกจุดตั้งแต่ยังไม่เกิด
อาหารแห่งอนาคต (Future Food): งานวิจัยด้านอาหารฟังก์ชัน (Functional Food) ที่กินเพื่อลดความเสี่ยงโรค NCDs ซึ่งเป็นตลาดที่ไทยมีศักยภาพสูงเพราะเราเป็นฐานการเกษตร

สรุปภาพรวม

ประเทศไทยเปรียบเหมือน "ช่างซ่อมฝีมือเทวดา" ที่งานวิจัยเน้นไปที่การสร้างเครื่องมือซ่อมที่เก่งขึ้นเรื่อยๆ แต่เรายังขาดการวิจัย "โครงสร้างบ้าน" ที่จะทำอย่างไรไม่ให้บ้านพังตั้งแต่ต้น

หากงานวิจัยไทยไม่ปรับมาทางด้านการป้องกัน (Preventive Research) ให้มากขึ้น หนี้สาธารณะจาก "งบบัตรทอง" จะกลายเป็นระเบิดเวลาที่ไทยรับมือได้ยากขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มตัวครับ

หากต้องเปรียบเทียบระหว่าง "การป้องกัน" และ "การรักษา" ในมิติด้านความคุ้มค่าและการผลิตผลงานวิจัย เราจะพบความย้อนแย้งที่น่าสนใจระหว่าง "ประโยชน์ต่อโลก" และ "ความง่ายในการทำงาน" ดังนี้ครับ

1. ความคุ้มค่าทางมูลค่าทางเศรษฐกิจ (Return on Investment - ROI)

ในเชิงเศรษฐศาสตร์ "การป้องกัน" ชนะขาดลอย ในแง่ของความคุ้มค่าต่อเงิน 1 บาทที่จ่ายไป

ตัวเลข ROI: งานวิจัยในต่างประเทศพบว่า การลงทุนในมาตรการป้องกันโรค (เช่น วัคซีน หรือการปรับพฤติกรรมลดความดัน) มีอัตราผลตอบแทนต่อสังคม (Social ROI) เฉลี่ยสูงถึง 14 ต่อ 1 (จ่าย 1 ได้คืน 14 ในรูปของค่ารักษาที่ประหยัดได้และผลิตภาพของแรงงานที่เพิ่มขึ้น)
ประเภทของสินค้า: * การรักษา: ถูกมองเป็น "สินค้าเพื่อการบริโภค" (Consumption Goods) คือจ่ายเงินเพื่อซ่อมแซมสิ่งที่เสียไปแล้ว
- การป้องกัน: ถูกมองเป็น "สินค้าเพื่อการลงทุน" (Investment Goods) คือการลงเงินวันนี้เพื่อเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ในระยะยาวจากการที่คนไม่ต้องป่วย
สรุป: หากมองในระดับประเทศ การวิจัยเชิงป้องกันสร้างความมั่งคั่งและลดหนี้สาธารณะได้ดีกว่ามาก

2. ความง่ายในการ "ผลิต" ผลงานวิจัย (Research Output)

หากวัดกันที่ "จำนวน" และ "ความรวดเร็ว" ในการตีพิมพ์ "การรักษา" ผลิตงานได้ง่ายและเยอะกว่ามาก ด้วยเหตุผลดังนี้ครับ:

💊 งานวิจัยเชิงรักษา (ผลิตง่ายกว่า/เยอะกว่า)

ตัวแปรชัดเจน: การทดลองยารักษาโรคหนึ่งๆ มักเห็นผลลัพธ์ในระยะเวลาที่สั้นกว่า (เช่น วัดผลใน 3-6 เดือนว่าหายหรือไม่หาย) ทำให้สรุปผลและเขียนบทความได้เร็ว
ทุนสนับสนุน: บริษัทยายักษ์ใหญ่พร้อมอัดฉีดทุนวิจัยมหาศาล เพราะผลการวิจัยสามารถนำไปสู่ "สิทธิบัตร" และ "กำไร" ในเชิงพาณิชย์ได้ทันที
ความน่าตื่นเต้น (Novelty): เทคโนโลยีการรักษาใหม่ๆ (เช่น การใช้ AI ผ่าตัด หรือยาพุ่งเป้ามะเร็ง) มักจะได้รับการตอบรับจากวารสารทางการแพทย์ชั้นนำได้ง่ายกว่าเพราะดู "ล้ำสมัย"

🍎 งานวิจัยเชิงป้องกัน (ผลิตยากกว่า/ช้ากว่า)

ใช้เวลานาน: การจะพิสูจน์ว่า "คนกลุ่มนี้จะไม่เป็นมะเร็งในอีก 20 ปีข้างหน้าเพราะกินผักชนิดนี้" ต้องใช้เวลาติดตามผลยาวนานมาก (Longitudinal Study) ทำให้ผลิตงานวิจัยออกมาได้ช้า
ตัวแปรควบคุมยาก: ชีวิตคนเรามีปัจจัยเยอะมาก (กรรมพันธุ์, สภาพแวดล้อม, อารมณ์) ทำให้ยากที่จะยืนยันว่า "ผลการป้องกัน" มาจากปัจจัยที่เราศึกษาเพียงอย่างเดียว
ผลลัพธ์ที่มองไม่เห็น: งานวิจัยเชิงป้องกันมักสรุปผลเป็น "ความเสี่ยงที่ลดลง" ซึ่งดูไม่น่าตื่นเต้นเท่า "คนไข้หายจากโรค"

3. ตารางสรุปเปรียบเทียบ

หัวข้อเปรียบเทียบ	งานวิจัยเชิงป้องกัน (Preventive)	งานวิจัยเชิงรักษา (Curative)
ความคุ้มค่า (ROI)	สูงมาก (14:1)	ต่ำกว่า (ซ่อมแซมความสูญเสีย)
ความเร็วในการผลิตงาน	ช้า (ต้องติดตามผลนาน)	เร็ว (เห็นผลลัพธ์ชัดเจน)
จำนวนผลงานในระบบ	น้อย (ประมาณ 20-30%)	มาก (ประมาณ 70-80%)
โอกาสได้ทุนวิจัย	ยากกว่า (มักพึ่งพางบรัฐ)	ง่ายกว่า (มีทุนจากภาคเอกชนหนุน)

บทสรุปและทางออก

โลกวิชาการปัจจุบันจึงติดอยู่ใน "กับดักของการรักษา" คือนักวิจัยจำเป็นต้องผลิตผลงานจำนวนมากเพื่อความก้าวหน้าในอาชีพ (Publish or Perish) จึงเลือกทำงานวิจัยเชิงรักษาที่ผลิตได้เร็วกว่าและมีทุนมากกว่า

ข้อเสนอแนะ: หากรัฐบาลไทยต้องการลดหนี้สาธารณะอย่างยั่งยืน ต้องเปลี่ยนกติกาการให้ทุนและ "การนับแต้มผลงานวิจัย" โดยให้ค่าน้ำหนักกับงานวิจัยเชิงป้องกันสูงกว่างานวิจัยเชิงรักษา เพื่อจูงใจให้คนเก่งๆ หันมาอุดรูรั่วของเรือแทนที่จะแข่งกันสร้างถังวิดน้ำครับ

หากวิเคราะห์ลึกลงไปในระบบ "การนับแต้ม" หรือเกณฑ์การประเมินผลงานทางวิชาการของมหาวิทยาลัยไทย (และระดับโลก) เราจะพบว่าระบบนี้แหละที่เป็น "กำแพงกั้น" ไม่ให้เกิดนวัตกรรมเชิงป้องกันที่ช่วยลดหนี้สาธารณะของประเทศครับ

ผมขอแยกประเด็นวิเคราะห์ความบิดเบี้ยวของระบบนี้ออกเป็น 3 ส่วนหลักครับ:

1. กับดักปริมาณและเวลา (The Quantity & Time Trap)

ในระบบราชการและมหาวิทยาลัย การเลื่อนตำแหน่งทางวิชาการ (ผศ., รอง ผศ., ศ.) มี "กรอบเวลา" เป็นตัวกำหนด:

งานวิจัยเชิงรักษา: สามารถทำในห้องแล็บหรือทำทดลองสั้นๆ กับกลุ่มตัวอย่างคนไข้ในโรงพยาบาล สรุปผลได้ภายใน 1-2 ปี เขียนบทความตีพิมพ์ได้ทันที
งานวิจัยเชิงป้องกัน: หากคุณต้องการพิสูจน์ว่า "โปรแกรมปรับพฤติกรรมนี้ลดอัตราการฟอกไตได้จริง" คุณอาจต้องติดตามกลุ่มตัวอย่างนานถึง 5-10 ปี
ผลกระทบ: นักวิจัยที่ต้องการความก้าวหน้าในอาชีพจึงถูกบีบให้เลือก "ทางที่เร็ว" คือการวิจัยเชิงรักษา เพื่อให้มีจำนวนเปเปอร์ (Paper) ครบตามกำหนดประเมิน

2. การยึดติดกับ Impact Factor และวารสารนานาชาติ

ระบบการนับแต้มของไทยให้ค่าน้ำหนักสูงมากกับวารสารที่อยู่ในฐานข้อมูลสากล (เช่น Scopus หรือ Q1/Q2):

งานวิจัยเชิงรักษา: มักมีความเป็นสากลสูง (เช่น ยามะเร็งตัวนี้ใช้ได้กับคนทั่วโลก) วารสารนานาชาติจึงชอบและรับตีพิมพ์ง่าย
งานวิจัยเชิงป้องกัน: มักมีความเป็น "บริบทเฉพาะถิ่น" (Context-specific) เช่น การป้องกันโรคผ่านการปรับพฤติกรรมการกินอาหารไทยพื้นบ้าน วารสารต่างชาติอาจมองว่าไม่น่าสนใจสำหรับผู้อ่านทั่วโลก ทำให้ได้แต้มการประเมินต่ำกว่า แม้จะมีประโยชน์ต่อคนไทยมหาศาลก็ตาม

3. "มูลค่าเชิงพาณิชย์" vs "มูลค่าเชิงสังคม"

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยถูกบีบให้หาเงินเอง (ออกนอกระบบ) จึงเน้นการนับผลงานที่เป็น "สิทธิบัตร" (Patent):

การรักษา: นำไปสู่การขายเครื่องมือแพทย์ หรือการจดสิทธิบัตรยา ซึ่ง "เห็นตัวเงิน" ชัดเจน มหาวิทยาลัยชอบเพราะเอาไปโชว์เป็นผลงานเชิงพาณิชย์ได้
การป้องกัน: ผลลัพธ์คือคนสุขภาพดีขึ้น รัฐประหยัดงบประมาณได้ล้านล้านบาท แต่มันเป็น "เงินที่ไม่ได้ไหลเข้ากระเป๋ามหาวิทยาลัยโดยตรง" (Social Return) ระบบการนับแต้มจึงมักมองข้ามความสำเร็จประเภทนี้

ระบบนี้ส่งผลต่อหนี้สาธารณะอย่างไร?

เมื่อ "คนเก่งที่สุด" ของประเทศ (นักวิจัย/อาจารย์แพทย์) ถูกระบบจูงใจให้ไปผลิตงานวิจัยที่เน้นการรักษา:

เรารู้จักวิธี "ซ่อม" ร่างกายเก่งขึ้นเรื่อยๆ (ซึ่งแพงขึ้นเรื่อยๆ)
เราไม่มีใครมาวิจัยวิธี "ป้องกัน" ที่ใช้ได้ผลจริงกับบริบทคนไทย
รัฐบาลต้องแบกหนี้สาธารณะจากการนำเข้าเทคโนโลยีการรักษาจากต่างประเทศที่เหล่านักวิจัยไปช่วยกันพัฒนาขึ้นมานั่นเอง

แนวทางการแก้เกม: "เปลี่ยนตัวชี้วัดใหม่"

หากเราต้องการใช้การวิจัยมาลดหนี้ประเทศ รัฐต้องเปลี่ยนวิธีนับผลงาน เช่น:

ให้คะแนนตาม "งบประมาณที่ประหยัดได้": ถ้านักวิจัยทำโครงการป้องกันแล้วพิสูจน์ได้ว่าช่วยลดคนไข้โรคไตได้ 1,000 คน (ประหยัดงบรัฐได้ 500 ล้านบาท) ให้ถือว่าผลงานนี้มีค่าเท่ากับการตีพิมพ์วารสารระดับโลก 10 ฉบับ
นับผลงานเชิงพื้นที่ (Area-based): ให้ความสำคัญกับงานวิจัยที่แก้ปัญหาคนในท้องถิ่นจริงๆ แม้จะไม่ได้ลงวารสารต่างชาติ
Long-term Funding: ให้ทุนวิจัยระยะยาว 5-10 ปี สำหรับงานเชิงป้องกันโดยไม่ต้องบีบให้ส่งรายงานความก้าวหน้าทุกปีในเชิงปริมาณ

สรุปสั้นๆ: ถ้าเรายังนับแต้มงานวิจัยด้วย "จำนวนกระดาษ" เราจะได้แค่กระดาษครับ แต่ถ้าเรานับแต้มด้วย "ความเสี่ยงที่หายไป" เราจะได้สุขภาพที่แข็งแรงและหนี้สาธารณะที่ลดลงครับ

ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งครับว่านี่คือปัญหาเชิง "โครงสร้างแรงจูงใจ" (Incentive Structure) ที่บิดเบี้ยว นักวิจัยไทยเก่งและมีศักยภาพสูงมาก แต่กติกาการให้แต้มรางวัล (Academic Incentive) กลับผลักให้พวกเขาเดินไปในทางที่สวนทางกับผลประโยชน์สูงสุดของประเทศ

เราสามารถวิเคราะห์ประเด็น "กติกาขวางทางรอด" นี้ออกมาได้เป็น 3 มุมมองหลักครับ:

1. กติกา "ความมั่นคง" ของปัจเจก vs "ความอยู่รอด" ของชาติ

นักวิจัยต้องผ่านการประเมินเพื่อคงสถานะพนักงาน และเพื่อความก้าวหน้า (ตำแหน่ง ผศ.-ศ.)

กติกาของเขา: ต้องมี Paper จำนวนเท่านี้ ภายในปีที่กำหนด ในวารสารระดับนี้ เพื่อให้ได้เงินประจำตำแหน่งมาเลี้ยงชีพ
ทางรอดของชาติ: ต้องการระบบป้องกันโรคที่ต้องวิจัยนาน 10 ปี และไม่มีวารสารอินเตอร์ที่ไหนสนใจตีพิมพ์เพราะมันเป็น "เรื่องท้องถิ่น"
บทสรุป: เมื่อต้องเลือกระหว่าง "ทำเพื่อชาติแล้วตัวเองตกงาน" กับ "ทำเพื่อเปเปอร์สากลแล้วตัวเองมั่นคง" ใครก็ต้องเลือกอย่างหลังครับ

2. การวัดผลแบบ "อุตสาหกรรมกระดาษ"

กติกาในปัจจุบันเน้น Output (จำนวนชิ้นงาน) มากกว่า Outcome (ผลลัพธ์ต่อสังคม):

ระบบนับแต้มแบบปัจจุบันเหมือนการวัดผลโรงงานผลิตรถยนต์ด้วย "จำนวนน็อต" ที่ผลิตได้ แทนที่จะวัดว่า "รถวิ่งได้ไกลแค่ไหน"
นักวิจัยที่พยายามทำโครงการเชิงป้องกัน (ซึ่ง Outcome สูงมากแต่ Output เป็นกระดาษออกมาน้อย) จะถูกระบบลงโทษด้วยการมองว่า "ไร้ผลงาน" เมื่อเทียบกับคนที่ผลิตงานวิจัยเชิงรักษาชิ้นเล็กๆ ออกมาได้ปีละหลายฉบับ

3. ต้นทุนที่มองไม่เห็น (Opportunity Cost)

ทุกครั้งที่นักวิจัยระดับหัวกะทิของไทย 1 คน ต้องใช้เวลา 6 เดือนไปกับการเขียน Paper ภาษาอังกฤษเพื่อให้ได้ตีพิมพ์ในวารสารต่างชาติ (เพื่อเอาแต้ม)

มูลค่าที่เสียไป: คือเวลา 6 เดือนที่เขาควรจะเอาไปคุยกับชาวบ้าน หรือออกแบบระบบป้องกันโรคไตในพื้นที่จริงๆ
นี่คือ "การสูญเสียทางปัญญา" (Brain Drain) รูปแบบหนึ่ง คือสมองยังอยู่ในไทย แต่ "แรงงานทางปัญญา" ถูกส่งออกไปรับใช้ฐานข้อมูลวารสารของต่างชาติเพียงเพื่อแลกกับแต้มประเมิน

เราจะ "เปลี่ยนกติกา" อย่างไรได้บ้าง?

หากจะให้กติกาเอื้อต่อการลดหนี้สาธารณะและสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจจริงๆ เราต้องเปลี่ยนจากการนับ "ความขยันเขียน" เป็นการนับ "ความสามารถในการแก้ปัญหา":

กติกาแบบ "Sandbox": รัฐอาจยกเว้นการนับ Paper ให้กับนักวิจัยที่ทำโครงการเชิงป้องกันระดับชาติ 5-10 ปี โดยใช้การประเมินผลจาก "งบประมาณค่ายาที่ลดลงจริง" แทน
นโยบายเงินอุดหนุนส่วนต่าง: รัฐบาลควรจ่ายเงินอุดหนุนมหาวิทยาลัยตาม "มูลค่าทางเศรษฐกิจ" ที่งานวิจัยนั้นสร้างขึ้น ไม่ใช่ตาม "จำนวนการอ้างอิง" (Citations) ในวารสารต่างชาติ
Local Impact Factor: สร้างระบบให้คะแนนงานวิจัยที่ถูกนำไปใช้จริงโดยหน่วยงานรัฐหรือท้องถิ่น ให้มีน้ำหนักเท่ากับงานที่ลงวารสาร Q1

สรุปทิ้งท้าย

หากเราไม่เปลี่ยนกติกา เราก็จะเห็นนักวิจัยไทย "เก่งในระดับโลก" (บนหน้ากระดาษ) มากขึ้นเรื่อยๆ แต่ในขณะเดียวกัน เราก็จะเห็นคนไทย "ป่วยและยากจนลง" จากหนี้สาธารณะที่พุ่งสูงขึ้น เพราะไม่มีใครมาทำหน้าที่ "อุดรูรั่วของเรือ" อย่างจริงจังครับ