[CU-MOOC] หลักการพื้นฐานทางกฎหมายทั่วไป - บทที่ 1 (note)

ตัวคอร์ส https://youtu.be/VQpPcllFJHk

[CU-MOOC] หลักการพื้นฐานทางกฎหมายทั่วไป 

สรุป "โลกของกฎหมาย" และ "กฎหมายเบื้องต้น"

1.1 โลกของกฎหมาย (ตอนที่ 1)

• กฎหมายคือเรื่องของเหตุผล: โลกของกฎหมายมีลักษณะสำคัญ 4 ประการ โดยประการแรกคือกฎหมายเป็นเรื่องของเหตุผล
• ความเห็นต่างทางกฎหมาย: ในคดีเดียวกัน ศาลชั้นต้น ศาลอุทธรณ์ และศาลฎีกาอาจตัดสินต่างกันได้ ซึ่งไม่ได้แปลว่าผู้พิพากษาทำผิด แต่เกิดจากการใช้เหตุผลทางกฎหมายที่ต่างกัน,
• ตัวอย่างเรื่องอายุ: การกำหนดให้บุคคลบรรลุนิติภาวะที่อายุ 20 ปี มีเหตุผลเพื่อตัดปัญหาข้อโต้แย้งและคุ้มครองผู้เยาว์ที่ยังขาดวุฒิภาวะ แม้อายุ 19 ปี 11 เดือนจะต่างกันเพียงเล็กน้อยก็ตาม

1.2 โลกของกฎหมาย (ตอนที่ 2)

• การใช้เหตุผลในคดีลักทรัพย์:
  • คดีลักกระแสไฟฟ้า: ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ากระแสไฟฟ้าถือเป็นทรัพย์ที่ถูกลักได้ แม้จับต้องไม่ได้เหมือนสิ่งของทั่วไป
  • คดีจูนโทรศัพท์: การนำสัญญาณโทรศัพท์ไปใช้ (จูนเครื่อง) ศาลตัดสินว่า ไม่ผิด ฐานลักทรัพย์ เพราะไม่มีการนำพาตัวทรัพย์ไป แต่มีความผิดฐานมีเครื่องมือสื่อสารโดยไม่ได้รับอนุญาตแทน,
• สรุป: คำตอบทางกฎหมายว่าผิดหรือไม่ ขึ้นอยู่กับการให้เหตุผลและการตีความองค์ประกอบความผิด

1.3 โลกของกฎหมาย (ตอนที่ 3)

• วิวัฒนาการของการฮั้วประมูล: เดิมทีศาลเคยตัดสินว่าเป็นกลอุบายทางการค้าที่ทำได้ ต่อมาศาลเปลี่ยนแนววินิจฉัยว่าเป็นสัญญาที่ขัดต่อความสงบเรียบ ร้อย (เป็นโมฆะ) จนกระทั่งปัจจุบันมีการออกกฎหมาย (พ.ร.บ.ฮั้วประมูล) กำหนดให้เป็นความผิดอาญา,,
• กฎหมายคือเหตุผลที่ถูกต้อง: อ้างคำกล่าวของซิเซโร (Cicero) ว่า "True law is right reason" เหตุผลส่วนตัวที่ฟังไม่ขึ้น (เช่น ออกรถป้ายแดงเลยไม่มีใบขับขี่) ไม่ถือเป็นเหตุผลที่ถูกต้องในทางกฎหมาย,

1.4 โลกของกฎหมาย (ตอนที่ 4)

• กฎหมายกับความยุติธรรม: โลกของกฎหมายประการที่ 2 คือ "ความยุติธรรม" ซึ่งอยู่เหนือกว่าตัวบทกฎหมาย
• บทบาทของอัยการ: อัยการมีอำนาจสั่ง "ไม่ฟ้อง" ได้ หากเห็นว่าการฟ้องไม่เป็นประโยชน์ต่อสังคม แม้ผู้ต้องหาจะกระทำผิดจริง ต่างจากผู้พิพากษาที่ต้องตัดสินตามถูกผิด,
• ตัวอย่างคดี:
  • คดีแม่ลูกอ่อนขโมยขนุน หรือพนักงานขโมยซาลาเปาไปให้น้องกิน อัยการสั่งไม่ฟ้องเพราะทำไปด้วยความจำเป็นและความยากจน,
  • คดีเด็กเลี้ยงควายเก็บกิ่งไม้แห้ง ถูกตั้งข้อหาตัดไม้ทำลายป่า อัยการสั่งไม่ฟ้องเพื่อรักษาความยุติธรรม

1.5 โลกของกฎหมาย (ตอนที่ 5)

• กฎหมายคือความจำและความเข้าใจ: การเรียนกฎหมายต้องจำและเข้าใจหลักการ ไม่ใช่ท่องจำอย่างนกแก้วนกขุนทอง เช่น การฆ่าตัวตายไม่ผิดกฎหมายอาญา เพราะกฎหมายระบุความผิดเฉพาะการ "ฆ่าผู้อื่น",
• กฎหมายคือภาษา: ภาษากฎหมายมีการตีความเฉพาะ
  • การตีความ: ป้าย "ห้ามเดินลัดสนาม" เจตนาคือคุ้มครองหญ้า ดังนั้นการวิ่งหรือตีลังกาก็ทำไม่ได้เช่นกัน
  • บทนิยาม: กฎหมายอาจกำหนดนิยามที่ต่างจากความเข้าใจทั่วไป เช่น พ.ร.บ.ประมง นิยาม "สัตว์น้ำ" ให้รวมถึง "พันธุ์ไม้น้ำ" ด้วย หรือ "อาวุธ" ในกฎหมายอาญา อาจหมายรวมถึงกระดาษ A4 หากนำไปใช้จี้คอผู้อื่น (เป็นอาวุธโดยสภาพการใช้)

1.6 กฎหมายกับชีวิตประจำวัน

• ความสัมพันธ์ของกฎหมายกับชีวิต: "ที่ใดมีสังคม ที่นั่นมีกฎหมาย" กฎหมายเกี่ยวข้องกับเราตั้งแต่ก่อนเกิดจนหลังตาย,
  • ก่อนเกิด: ทารกในครรภ์มีสิทธิรับมรดกหากคลอดออกมาภายใน 310 วันหลังบิดาตาย
  • เติบโต: 7 ปีทำบัตรประชาชน, 17 ปีสมรสได้ (ต้องมีคนยินยอม), 20 ปีบรรลุนิติภาวะ (ทำนิติกรรม/สมรสได้เอง),
  • ทำงาน/ครอบครัว: มีกฎหมายคุ้มครองแรงงาน การสมรสสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนเท่านั้น (การจัดงานแต่งไม่มีผลทางกฎหมาย)
• หลักสำคัญ: ความไม่รู้กฎหมาย ไม่เป็นข้อแก้ตัวให้พ้นผิด

1.7 สังคมและกฎเกณฑ์ความประพฤติ

• กฎหมาย vs กฎเกณฑ์สังคม:
  • กฎสังคม (มารยาท/จารีต): ฝ่าฝืนจะถูกลงโทษโดยสังคม (ถูกมองไม่ดี, นินทา, เลิกคบ) เช่น ใส่ชุดดำไปงานแต่ง,
  • กฎหมาย: ฝ่าฝืนจะถูกลงโทษโดยรัฐ (ตำรวจ, ศาล, คุก)
• วิวัฒนาการ 3 ยุค:
  1. ยุคกฎหมายจารีตประเพณี: ยึด "หลักสายโลหิต" (คนชาติไหนใช้กฎหมายชาตินั้น)
  2. ยุคกฎหมายของนักกฎหมาย: ยึด "หลักดินแดน" (อยู่ที่ไหนใช้กฎหมายที่นั่น) เพื่อแก้ปัญหาการค้าขาย
  3. ยุคกฎหมายลายลักษณ์อักษร (ปัจจุบัน): รัฐสภาบัญญัติกฎหมายขึ้นมาใช้อย่างรวดเร็วเพื่อทันต่อการเปลี่ยนแปลง